Te dichtbij de chimpansees?

Vandaag, woensdag, al rijdend in de auto van Kibale naar Entebbe gestart met het schrijven van dit blog. Want anders lukt het nooit om een verhaal op het blog te krijgen en gezien de vele reacties bij ieder van ons, wordt er weer naar uitgekeken :-)

Zondag
Op weg naar Kibale forest.

Deze dag is een lange rit naar het westen. Minimaal 6 uur in de auto, eerst richting stinkend Kampala. Heel veel drukte, industrie. Na 2 uur werd de omgeving rustiger en straalt het een andere sfeer uit dan we dit de week ervoor hebben gezien. Veel meer bevolking en het lijkt dat de levensstandaard in dit gebied iets hoger ligt. Zeker Fort Portal, de stad die grenst aan Kibale Forest, een klein uur naar de lodge waar we 3 nachten zullen verblijven. In deze stad is veel werk, dankzij het (eco)toerisme.  De verwachting van enkele van ons was dat de omgeving van Fort Portal een en al bos zou zijn. Dat viel wat tegen. Verrassend was het dat er vele theeplantages zijn in dit gebied. Uganda is een thee-exporterend land. Na verloop van tijd reden we door Kibale Forest en hoopte we al enkele chimpansees te spotten. 

Aangekomen bij de lodge genoten we  van een prachtig uitzicht over de bergen, bij helder weer zijn de 5.000 meter hoge bergen van Congo te zien. 

Maandag
Een hele dag het oerwoud in
Tegen vijf uur in de ochtend ging de wekker, want om zes uur werden we verwacht in Kibale Forest National park voor een habituation met de chimps. Dit gebied is bijna twintig jaar geleden door JGI Uganda opgezet voor ecotoerisme, met als doel bescherming van de chimpansees en dit ook tonen aan de buitenwereld.  Habituation wil zeggen dat we een deel van de dag bij de niet gehabitueerde chimpansees zijn een deel wel. Gehabitueerd betekent dat de chimpansees gewend zijn aan de mensen en hiervoor niet op de vlucht slaan.
 
Helaas gingen we zonder Saskia op stap, zij had te veel last van haar gewrichten. Diederik was gelukkig weer zodanig hersteld dat hij wel van de partij kon zijn. Samen met Charles, onze gids liepen we eerst richting het gebied waar de chimpansees het minst gehabitueerd zijn (ongev. 50 chimps). Dwars over de weg die dwars door Kibale Forest gaat, zagen we drie chimpansees de weg oversteken. Van deze groep chimpansees hebben we daarna niets meer gezien. We zijn na een paar uur naar een ander deel van Kibale Forest gegaan, naar de chimpansees die al ruim 17 jaar zijn gehabitueerd (120 chimps die in 3 verschillende groepen leven). Al vrij snel kwamen we tussen de chimpansees die in de bomen en op de grond zaten. Sommige hangend op een tak, andere hoppend van de ene tak naar de andere, of van boom naar boom, elkaar vlooiend hoog in de boom, of al spelend met elkaar. 
De ontmoeting met de alfa, de hoogste mannelijke chimpansee in rang, was bijzonder. Hij zat op de grond en we waren zeer dicht bij deze mr.president, zoals onze gids hem benoemde. De alfaman zat heel rustig om zich heen kijkend. Later kwam een andere chimpansee hem vlooien. Als je de alfaman mag vlooien, sta je goed bij hem in het blaadje. 

Oe oe oe oe
Het meest indrukwekkend waren de begroetingen tussen de chimpansees onderling. De geluiden zijn overweldigend en soms volledig om ons heen, waardoor we wisten dat we omringd waren door vele chimpansees.  Het ging de hele dag door, soms waren de chimps wat verderop, dan weer volgden we de chimpansees. Op het eind van de dag ontdekte we dat notabene de alfa ons aan het volgen was op het pad. Uniek om dit een hele dag mee te mogen maken, waardoor we vele soorten gedrag hebben kunnen zien.

Stof tot nadenken

We hebben ontzettend genoten van deze dag, maar hebben ook zo onze bedenkingen. De habituation was meer een super-chimptrekking en niet de wetenschappelijke benadering die wij hadden verwacht. De gids, die wel onder de indruk was dat wij van JGI waren, gaf weinig extra of nieuwe informatie waarvan wij niet op de hoogte waren. Hoewel dat nog niet  bedenkelijk is, wel de afstand die niet in acht wordt genomen tot de chimpansees en de vele andere mensen die voor een uur in het oerwoud zijn voor deze chimpansee. 

De afstand tussen chimpansee en mensen moet minimaal 8 meter zijn, dit was vaak minder. De gids maande ons regelmatig om dichterbij te komen. Heel aardig bedoeld, maar de overdracht van ziektes kan fataal zijn voor chimpansees. Wij zijn nu ingeënt omdat dat verplicht is voor ons bezoek aan Ngamba Island, dat risico is dus nihil. Maar toeristen hoeven maar een beetje verkouden te zijn en dit kan makkelijk overslaan op de chimpansee als er geen rekening wordt gehouden met voldoende afstand, 8 metergrens. 

JGI en Uganda Wildlife Authority
Het allerbelangrijkste is nog de gidsen zelf, zij zijn onvoldoende beschermd. We weten dat Peter, de dierenarts van JGI Uganda, dit bespreekbaar wilt gaan maken met UWA, Uganda Wildlife Authority, de organsiatie die voor de opleiding van de gidsen zorgt. Diederik gaat dit donderdag ook bespreken met Panta, omdat ons inziens de gidsen gevaccineerd moeten zijn. En we hebben onze vraagtekens  gezet over wat er gebeurd als een gids verkouden is. Hij/zij zal dan thuis moeten blijven, maar een dag niet gewerkt is een dag niet betaald. 

We kunnen als mensen dicht bij een chimpansee in het oerwoud komen, mits we minimaal 8 meter afstand houden. Want een zieke chimpansee met menselijk virus kan overslaan op de hele groep of nog erger, als er gemixt wordt met een andere groep chimpansees die nog nooit gehabitueerd zijn, dan kan dit helemaal fataal zijn voor die hele groep chimpansees. De dag was fantastisch en tegelijk zijn we ons van bewust dat eco-toerisme hierin zijn keerzijde heeft en dat naast de gedegen opleiding herhaling hiervan en vaccinatie van de gidsen (en toeristen) noodzakelijk zou moeten zijn.

Dinsdag
Spoorzoekertje
Deze ochtend staat een bezoek gepland aan het Kibale Snare Removal Team (KSRT) die JGI-NL samen met JGI-Oostenrijk volledig ondersteunt.  Dit KSRT gaat dagelijks op zoek naar snares (een val, een strik) die worden uitgezet om kleinere dieren mee te vangen. Deze stropers komen illegaal het park in en stropen voor eigen gebruik en om geld mee te verdienen.

Snare Removal Team, rangers van UWA, wij + Mozes

Dit stropen moet tegengegaan worden, zodat deze dieren niet meer in een snare komen, maar vooral ook omdat het voor een chimpansee heel gevaarlijk is. Ook een chimp kan in deze val komen met zijn hand of voet en het gevaar daarvan is dat zijn voet of hand afkneld en op den duur afsterft. Een chimpansee is erg afhankelijk van zijn handen en voeten omdat ze hiermee zich heel makkelijk aan takken kunnen vasthouden.
 

Om een beter inzicht te krijgen in het project besprak Diederik met Emily, primatologe en de baas van het KSRT, alle ins en outs, want de informatie komt niet altijd goed over van hier naar Nederland door verschillende tussenpersonen. Patrick en Margot zijn ondertussen met het KSRT de bush in gegaan. Ook Mozes, onze chauffeur is meegegaan. Daar liepen ze door het regenwoud en dat hebben ze geweten. Niet dat het regende, maar omdat ze amper hun voeten droog hebben kunnen houden. Vaak genoeg zogen hun voeten tot hun enkels weg in het moeras.


Benodigdheden: goed evenwicht en goede ogen
Terwijl wij druk bezig waren om overeind te blijven in het moeras speurde het team tegelijkertijd naar snares. Ze letten onder andere op of er takken zijn weggekapt, op signalen die in bomen worden gekerfd en op voetafdrukken. In de eerste 40 minuten waren al drie snares gevonden. Alle locaties worden vastgelegd door middel van GPS, zodat goed in kaaart kan worden gebracht waar de snares worden geplaatst. 

Bij het vinden van de snare was voor ons in eerste instantie niets te zien, want je kijkt gemakkelijk dwars door de snare heen. Tussen 2 stengels van olifantengras zaten draden die afkomstig zijn van remkabels van fietsen. Op deze manier worden de dieren gevangen. Daarna zijn gelukkig geen snares deze ochtend gevonden. Het was een heel bijzondere manier van spoorzoekertje, waarbij we blij waren als er een snare werd gevonden, maar dat kan juist ook duiden dat er nog meer is. Want een snare wordt nooit op zich geplaatst.

Ngamba Island
We zijn veilig door Mozes weer terug gebracht bij onze thuisbasis in Entebbe. Het toetje van de reis komt er morgen, donderdag, aan: Ngamba Island, het opvangcentrum voor verweesde chimpansees die je via JGI-NL kan ondersteunen door een symbolische adoptie.


www.janegoodall.nl